GS.TSKH Đỗ Đức Thái – Nhà toán học “made in Việt Nam”

Sau thành công của đoàn học sinh Việt Nam tại kì thi Olympic toán quốc tế (IMO) 2017 diễn ra tại Brasil đã có rất nhiều những bài báo viết về chân dung những cựu huy chương vàng IMO thành danh trong và ngoài nước, đặc biệt là loạt bài của TS Trần Nam Dũng (HCB IMO 1983) trên báo Vnepress.net. Theo dòng chảy đó, Sách toán 24h xin giới thiệu với bạn đọc chân dung một cựu IMO, một nhà toán học được đào tạo ở Việt Nam nhưng tên tuổi, tài năng của ông vẫn vang bóng trong giới toán học trong và ngoài nước. Ông là GS. TSKH Đỗ Đức Thái, Trưởng khoa Toán – Tin Trường ĐHSP Hà Nội, huy chương đồng IMO 1978.

Sinh năm 1961, là người trẻ nhất được phong tặng chức danh GS năm 2003, trước đó 7 năm ông là PGS trẻ nhất khi mới 35 tuổi. Những thành tựu mà ông có được là kết quả của niềm say mê và những nỗ lực phấn đấu không ngừng.

Từ học sinh khối phổ thông chuyên Toán đến Trưởng khoa Toán – Tin.

Đến năm nay (2017), GS.TSKH Đỗ Đức Thái đã có 34 năm đứng trên giảng đường Trường ĐHSP Hà Nội – một tuổi nghề quá dài so với tuổi đời 56 của ông nhưng nếu tính thâm niên gắn bó với nhà trường thì còn lâu hơn nữa.

Từ năm 1975, GS Thái là học sinh khối phổ thông chuyên Toán – ĐHSP Hà Nội. Năm 1978, ông là thành viên đội tuyển học sinh Việt Nam tham dự kì thi Olympic toán quốc tế tại Rumani và đạt huy chương đồng. Sau đó, ông chỉ mất có 2 năm để hoàn thành chương trình Đại học khoa Toán của Trường ĐHSP Hà Nội. Là một trong những sinh viên xuất sắc được giữ lại làm cán bộ giảng dạy bộ môn hình học.

Cái duyên với nghề giáo của GS Thái còn xuất phát từ cái “nghiệp” của gia đình. Cha ông là một giáo viên, cả 4 anh em trong gia đình đều có năng khiếu về Toán và đều có duyên vớ ngành sư phạm. Một người em của ông là PGS.TS Đỗ Tiến Đạt hiện công tác tại Viện khoa học giáo dục Việt Nam.

GS Thái được các nhà toán học trong nước và quốc tế đánh giá cao, nhất là trong lĩnh vực Hình học giải tích. Ông là GS thỉnh giảng của một số trường Đại học của Pháp. Có nhiều năm, ông phải bỏ ra ít nhất 4 tháng/ năm để tham gia giảng dạy và hướng dẫn NCS theo lời mời từ phía nước bạn. Ông nói tốt tiếng Nga, tiếng Pháp, tiếng Anh chủ yếu bằng con đường tự học.

Ông từng chia sẻ với báo chí “tôi nghĩ tôi là một người yêu nước. Tôi là một người con của đất Việt nên muốn ở lại để đóng góp tất cả khả năng của mình cho đất nước. Ngay cả những lúc “xao xuyến” nhất với chuyện ra đi thì tôi vẫn nghĩ như thế”

Hiện nay, ông là Trưởng khoa Toán – Tin ĐHSP Hà Nội, thành viên hội đồng khoa học của Viện nghiên cứu Toán cao cấp  đồng thời là tổng chủ biên chương trình SGK môn toán 2018.

Con đường không trải hoa hồng

Có thể nói GS Đỗ Đức Thái là người kém may mắn. Tuy thu được thành công từ khá sớm mở đầu là chiếc huy chương đồng Olympic Toán quốc tế tuy nhiên con đường theo đuổi nghiên cứu toán học cũng như cuộc sống của ông không hề bằng phẳng.

Trong khi phần lớn các thành viên trong đội tuyển Olympic quốc tế và nhiều bạn bè cùng học khối chuyên tiếp tục học tập tại nước ngoài thì ông không có được cơ hội ấy. Nhưng ở tuổi 18, sự việc ấy cũng không làm chàng trai đam mê toán mặc cảm hay chán nản. Ông chia sẻ: “Đối với tôi được học Toán là toại nguyện rồi. Dĩ nhiên được học tập tại nước ngoài vào giai đoạn đó sẽ có những điều kiện thuận lợi hơn rất nhiều nhưng điều đó không có nghĩa là học tập trong nước là thua thiệt”. Có lẽ chính vì thế, ông luôn là sinh viên xuất sắc nhất của khoa Toán lúc bấy giờ.

Một sự kém may mắn nữa đến với ông khi năm 1989, ông được cử đi Liên Xô làm luận án phó tiến sĩ ở một viện nghiên cứu tại thành phố Novosibirsk xa xôi giữa Xiberi (một vùng đầy tuyết trắng lạnh giá). Ở đây 3 năm trời, trong vòng bán kính 1000 km ông là người Việt Nam duy nhất. Đến khi gần hoàn thành luận án thì Liên Xô tan rã dẫn đến nhiều xáo trộn về kinh tế, chính trị trong đó ảnh hưởng đến những chính sách viện trợ về giáo dục và đào tạo. Viện nghiên cứu nơi ông học tập và làm việc không còn kinh phí bao cấp cho các lưu học sinh theo hiệp định kí giữa Liên Xô (cũ) và Việt Nam. Để trang trải chi phí học tập, ông cần có 1500 USD (vào năm 1992). Đó là số tièn quá lớn vượt ngoài khả năng nên ông đã quyết định về nước. Ba tháng sau, ông bảo vệ thành công luận án PTS tại trường ĐHSP Hà Nội dưới sự hướng dẫn của GS Nguyễn Văn Khuê. Năm 1995, ông vào vệ luận án tiến sĩ toán học cũng tại trường

Năm 2013 mặc dù là ứng cử viên có số phiếu cao nhất nhưng ông không trúng cử chức vụ Hiệu trưởng Trường ĐHSP Hà Nội.

Năm 2014, số phận lại tiếp tục thử thách ông khi người vợ thảo hiền của ông đã đột ngột qua đời.

Một người thầy của những người thầy

Nhìn lại chặng đường đã đi qua, GS Thái chia sẻ: “Điều may mắn nhất của tôi là được học tập ở môi trường giáo dục tốt, có nhiều điều kiện để học toán là Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, được sự dìu dắt của những người thầy giỏi đầu ngành về toán li thuyết ở Việt Nam là GS Đoàn Quỳnh và GS Nguyễn Văn Khuê”.

Ông là người thầy của hàng vạn những giáo viên Toán trên mọi miền đất nước, một người hướng dẫn tận tâm đối với các học viên cao học, NCS.

GS.TSKH Lê Tuấn Hoa (chủ tịch Hội Toán học Việt Nam, Chủ tịch Hội Toán học Đông Nam Á): Nhờ anh, đã có nhiều tiến sĩ trẻ và giỏi

GS Đỗ Đức Thái là một người rất có năng lực nghiên cứu khoa học. So với nhiều đồng nghiệp cùng làm toán, con đường đến với khoa học của anh không thuận lợi bằng. Nhưng anh Thái là một người có nghị lực, không vì thế mà nản chí.

Anh ấy tìm cách học hỏi không ngừng ở những người thầy và bạn bè, đồng nghiệp trong nước để trưởng thành trong nghiên cứu khoa học.

Khi có cơ hội ra nước ngoài, anh tiếp tục mở mang kiến thức, tự rút ngắn khoảng cách về năng lực nghiên cứu khoa học giữa mình và đồng nghiệp quốc tế. Nhờ vậy, anh ngày càng mở rộng được hợp tác quốc tế và nghiên cứu của anh càng về sau càng có chất lượng.

Ngoài năng lực nghiên cứu khoa học, một ưu điểm nổi bật khác ở GS Đỗ Đức Thái là khả năng xây dựng nhóm nghiên cứu. Điều này một phần do tố chất con người anh Thái, phần nữa cũng do môi trường làm việc – nơi chuyên đào tạo những người trẻ làm toán.

Trong thời gian gần đây, nhóm làm việc của anh trưởng thành rất mạnh. Anh Thái là người tạo nên ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp giúp nhiều người trẻ ở khoa toán Trường ĐH Sư phạm Hà Nội được đi đào tạo tiếp sau đại học ở nước ngoài mấy năm qua. Nhờ đó khoa toán Trường ĐH Sư phạm Hà Nội có được nhiều tiến sĩ trẻ và giỏi.

* GS Nguyễn Văn Khuê (nguyên giảng viên khoa toán Trường ĐH Sư phạm Hà Nội): Tài phát hiện người giỏi

Tôi là người hướng dẫn Đỗ Đức Thái làm nghiên cứu sinh, và sau này Đỗ Đức Thái lại trở thành đồng nghiệp cùng bộ môn với tôi một thời gian. Trong công việc, Thái là người có nhiều ý tưởng, có năng lực nhưng theo tôi, điều hơn người của Thái là năng lực tổ chức khoa học.

Khoa toán ĐH Sư phạm Hà Nội hiện nay có nhiều cán bộ giảng dạy trẻ, được đào tạo ở nước ngoài và thành đạt là nhờ công lớn của Đỗ Đức Thái.

Có thể do xuất thân từ một người dạy chuyên toán, chuyên luyện thi học sinh giỏi toán quốc tế nên Thái rất có khả năng phát hiện những cán bộ trẻ có năng lực.

GS. TSKH Đỗ Đức Thái trong một hội thảo.

Ngoài việc công việc giảng dạy, nghiên cứu và hướng dẫn nghiên cứu khoa học. GS Đỗ Đức Thái còn là tác giả rất nhiều cuốn sách giáo khoa, sách tham khảo có chất lượng. Ông cùng GS Hà Huy Khoái, GS Nguyễn Tiến Dũng, TS Trần Nam Dũng đã lập ra tủ sách Sputnik với nhiều cuốn sách hay, bổ ích cho trẻ em mà Sách Toán 24h là một trong những đại lý phân phối.

** Bài viết có tham khảo từ nhiều nguồn: Cuốn sách “Truyện kể về các danh nhân Toán học”, mạng Internet

** Trong bài có sử dụng một vài chi tiết đời tư của GS, mong GS thông cảm và cho phép.

 

Tin Liên Quan